Heemkundevereniging Maas- en Swalmdal heeft deze week weer drie interessante artikelen. Klik op onderstaande foto's voor de artikelen in deze uitgave.

HEEMKUNDEVERENIGING
MAAS- EN SWALMDAL

Oud-museumconservator en -archiefmedewerker Gerard van de Garde was lid van de werkgroep die het Roermondse voorstel voor het Nationaal Heksenmonument heeft uitgewerkt. Hij deed eerder onderzoek naar de Roermondse heksenvervolgingen.

De lezing start om 20.00 uur in het verenigingslokaal (souterrain) aan de Dr. Poelsstraat 6 in Reuver. Voor leden is deze presentatie gratis, voor niet-leden wordt een bijdrage van € 5 gevraagd. Graag aanmelden bij Hennie Geurts-Willemsen, Nieuwstraat 2 in Beesel, tel. 06-29271355 e-mail: hennieenjan@home.nl. Vol is vol.

Onlangs werd het Nationaal Heksenmonument na een aanbesteding toegewezen aan Roermond. Het zal naar verwachting eind 2026 worden ingehuldigd bij de middeleeuwse Rattentoren. Het monument wil aandacht vragen voor de justitiële moord op onschuldige vrouwen in vroeger tijd wegens ‘hekserij’, maar ook voor geweld tegen vrouwen nu.

De heksenwaan maakte in Roermond en omgeving meer slachtoffers dan waar ook in Nederland: in totaal bijna 100. In zijn lezing gaat Gerard van de Garde in op de gruwelijke lotgevallen van enkele slachtoffers van de grote Roermondse procesreeks van 1613-1614. De heksenjacht verspreidde zich toen vanuit Roermond naar andere plaatsen in het Overkwartier, waaronder Swalmen. De gebeurtenissen zijn representatief voor de heksenwaan die in de 16e en 17e eeuw in Europa tienduizenden onschuldigen op de brandstapel bracht.

Een rode draad in de lezing is de invloed van het boek Malleus Maleficarum (in het Nederlands Heksenhamer), waarvan het Roermondse gemeentearchief een exemplaar bewaart. Het geloof in toverij was al eeuwenoud, maar de Heksenhamer stelde dat toverij een complot van de duivel was om de zielen van mensen aan de kerk te onttrekken en in zijn macht te brengen. Daarbij speelden vroedvrouwen een hoofdrol. Vroedvrouwen pleegden abortussen en doodden pasgeboren baby’s zodat ze niet gedoopt konden worden. De lijkjes verwerkten ze tot een toverzalf waarmee ze naar nachtelijke heksensabbats vlogen, aldus de Heksenhamer. Ook zouden vermeende heksen hun dochters inwijden in het duivelse complot. Volgens de Heksenhamer waren vooral vrouwen vatbaar voor beïnvloeding door de duivel.

De basis van het gedachtegoed van de Heksenhamer was een diepgewortelde minachting van de vrouw als een minderwaardige mensensoort, ondergeschikt aan de man. Deze minachting leeft nog steeds voort en maakt nog altijd dodelijke slachtoffers.

Woensdag 1 april - Lezing over Roermond heksenhoofdstad door Gerard van de Garde

Praktische informatie:

• Start op maandag 6 april (Tweede Paasdag) om 14.00 uur op pleintje grensovergang Witte Stein, Keulseweg 202 Reuver.

• Neem een geldig legitimatiebewijs mee, deze fietstocht is gedeeltelijk door Duitsland.

• De fietstocht duurt ongeveer 2 uur en zal bij slecht weer niet doorgaan.

• De totale afstand is circa 12 km.

• Deelname kost € 5, voor volwassenen. Leden van heemkundevereniging Maas- en Swalmdal en kinderen t/m 11 jaar gratis (onder begeleiding van een volwassene).

• Aanmelden: tel. 077 474 69 99 (Pierre Verstappen). Maximaal 25 deelnemers: vol is vol.

In het mooie natuurgebied “Het Brachterwald” net over de grens van Swalmen en Reuver lag tot 1996 een munitieopslagplaats met 50.000 ton munitie van het Britse Rijnleger. Een gids van de heemkundevereniging Maas- en Swalmdal zal op boeiende wijze vertellen over het militaire verleden, het ontstaan van het depot, de organisatie, de bewaking, etc. Daarnaast wordt ook verteld over de mooie natuur. De excursie is de opening van het seizoen werkgroep Gidsen voormalig Brits munitiedepot.

In het autovrije natuurgebied “Het Brachterwald” lag tot 1996 een Engelse munitieopslagplaats. Na sluiting is vrijwel het gehele complex overgedragen aan de Nordrhein Westfalenstiftung Naturschutz, Heimat und Kulturpflege. Dit natuurreservaat trekt jaarlijks veel wandelaars en fietsers. Niet in de laatste plaats omdat men er zoveel wild kan observeren. Maar kent u ook de cultuurhistorie en achtergronden uit ons recente verleden? Wist u wat de rol van de spoorlijn was bij de keuze van deze opslagplaats? En welke rol speelde de “Koude Oorlog”? En hebt u ooit gehoord van het “Lettenlager”?

Maandag 6 april - Fietstocht in voormalig Brits munitiedepot

Wie zich tijdens het vervullen van zijn militaire dienstplicht schuldig maakte aan een of ander vergrijp, moest zich verantwoorden voor de krijgsraad. Door die raad werd dan een proces-verbaal van aanklacht opgemaakt. Interessant zijn naast de tenlastelegging, ook de bij de stukken gevoegde extracten uit de strafregisters.
Anders dan de naam krijgsraad wellicht doet vermoeden, gaat het in onderstaande gevallen om vrij lichte overtredingen. Anno nu zouden we ons daar veelal amper druk over maken… 

1. Peter Antonius Peeters geb. Belfeld 12 november 1881, zoon van Jan en Helena Miggels, fabrieksarbeider wonende te Belfeld.
Milicien huzaar 5e escadron 2e regiment Huzaren te Venlo. Stamboeknr. 18359.
Bij aankomst bij het korps lang 1.703 meter.
5 maart 1901 ingedeeld als loteling van de lichting 1901 gemeente Belfeld onder nr. 2.
16 september 1901 in werkelijke dienst.
15 september 1903 met groot verlof.
Extract uit zijn strafregister:

• 24 januari 1902 als stalwacht de mest niet voldoende uit het ligstro verwijderd (2 dagen).

• 10 januari 1903 het buitenmodel laten veranderen van zijn rijlaarzen (4 dagen).

• 2 februari 1903 oneerbiedig groeten van een onderofficier (4 dagen).

• 6 april 1903 gemankeerd op het avondappel dat om 11 uur gehouden werd en 1½ uur daarna binnengekomen (2 dagen).

• 6 juni 1903 als stalwacht tijdens zijn waakuren onder paardendekens slapende bevonden terwijl zijn stal zeer vuil was (4 dagen).

Gestraft werd hier met een aantal dagen ‘kwartierarrest’, dat wil zeggen dat het dan verboden was het legerkwartier of de kazerne te verlaten. 

Tenlastelegging
Dat hij in de namiddag van 4 juni 1904 te Quatre-Bras te Tegelen, in de herberg van Hendrik Beurskens heeft weggenomen een geopend en nagenoeg gevuld kistje sigaren, staande op een kast in het voorhuis van de herberg. Dit terwijl hij nog in uniform was gekleed. Hij bekend zich hieraan schuldig te hebben gemaakt, onder opgave dat hij in huzaren-uniform gekleed, na de inspectie te Venlo, in bedoelde herberg is gekomen; dat hij erge spijt heeft en de toegebrachte schade zal vergoeden en dat hij reeds sind 11 juni 1904 van zijn vrijheid is beroofd.

Belfeldenaren voor de Krijgsraad te ’s-Hertogenbosch

Gertrudis Hermans huisvrouw van Herman Beurskens getuigt dat om ca. 4 uur 8 milicien verlofgangers in haar café zijn gekomen en dat ze gezien heeft hoe het kistje verdween. Ook Gerardus Heldens, metselaar te Reuver, getuigt de diefstal gezien te hebben.
Peter wordt 28 juni 1904 door de Krijgsraad voor deze diefstal tot 14 dagen gevangenisstraf veroordeeld, waarbij de gevangenisstraf vanaf 25 juni in mindering wordt gebracht.
De straf heeft hij uitgezeten te ’s-Hertogenbosch van 25 juni tot 9 juli 1904.

Het volledige artikel van Wim Hoezen staat op  www.maas-enswalmdal.nl onder “historische verhalen”

Onder 'Historische verhalen uit het Maas- en Swalmdal' publiceert de heemkundevereniging op haar website korte historische artikelen en verhalen van auteurs, die een oude gebeurtenis, een locatie, een bepaalde periode, of anderzins historisch gegeven uit ons werkgebied betreffen.